سليمان بن حسان الأندلسي ( ابن جلجل ) ( مترجم : سيد محمد كاظم امام )
21
طبقات الأطباء والحكماء ( فارسى )
ابن جلجل مىگويد : اين چند تن پزشك همگى معاصر نيكولا الراهب بودهاند من در روزگار فرمانروائى المستنصر الحكم اين پزشكان و نيكولا را ديده و با ايشان صحبت داشتهام ، و نيكولا در آغاز خلافت المستنصر بدرود زندگانى گفت ، و در نتيجهء تحقيقات و كوششهاى اين چند تن پزشك بكمك نيكولا الراهب ، هرچه در كتاب ديسقوريدس از گياهان ناشناخته مانده بود ، همگى آنها را در قرطبه و ناحيه اندلس شناخته ، و نامهاى عربى آنها را با ضبط و تلفظ صحيح پيدا كردند ، جز قريب ده نام از گياهان آن كتاب كه همچنان ناشناخته ماند ، زيرا كسى چنان داروهائى نديده و نشنيده بود . ابن جلجل مىگويد : من هم در شناختن هيولى الطب كه پايه و اساس داروهاى مركبه مىباشد ( شناختن داروهاى مفرده ) آرزوها داشتم بسى كوشش مىكردم ، و خداوند كه از نهاد من آگاه بود مرا چندان يارى كرد ، و در شناختن داروها كامياب نمود كه توانستم داروهائى را كه براى تندرستى مردمان سودمند بود همگى را شناخته و در دسترس ايشان بگذارم ، زيرا بهبودى از خداست و آن را : ( در گياهانى كه از زمين مىرويند ، جانوران كه بر روى زمين مىروند ، جانداران شناور در آب ، خزندگان بر روى زمين ، و در كانها كه در دل زمين جاى دارند ) نهاده است ، همهء اين چيزها را خداوند براى مردمان و براى تندرستى ايشان آفريده است . 2 - « مقالة فى ذكر الادوية التى لم يذكرها ديسقوريدوس » در اين مقاله ابن جلجل داروها و گياهانى را كه ديسقوريدس در كتاب - الحشائش نگفته است گرد آورده ، و مىگويد : اين داروها و گياهان طبى گاهى در كار تركيب ادويه مصرف مىشوند ، و چون ديسقوريدس اين گياهان را در جاهايى كه مىرويد نديده ، و يا اينكه در روزگار او و نزد يونانيان استعمال نمىشده لذا از ذكر آنها خوددارى نموده است . ( ابن ابى اصيبعة در ج - 2 - ص 48 ، و صفدى در الوافى بالوفيات ج - 12 - ص 87 از اين مقاله ياد كردهاند ) . و در كتابخانهء ( البودليانا ) در اكسفورد رسالهء كوچكى به پيوست مجموعهء شمارهء 573 تحت اين عنوان موجود مىباشد :